Журналист Исмаил Ари. medyascope.tv сайти фотосурати
20 октябрь куни Туркияда журналистлар ва мухолифат вакилларига дахлдор шахсларни ушлаб туриш ва қамоққа олиш ҳолатлари юз берди. Янги жиноий ишлар фигурантлари орасида мухолифатдаги BirGün газетаси мухбири Исмоил Ари, журналист Мурат Агираэл, Туркиянинг ёпиб қўйилган бир нечта нашрларининг собиқ муҳаррири Меҳмет Йилмаз ҳамда Халқ-республика партияси (CHP) вакили бўлган Милас шаҳри мэри Февзи Топуз бор. Шу воқеалар фонида журналистлар ташкилотлари цензурага қарши акциялар ўтказишга тайёргарлик кўраётганини эълон қилди.
BirGün газетаси мухбири Исмоил Ари кўрсатма бериш учун полицияга келганидан сўнг Анқарада ушланди. Бунга Туркия Радио ва телевидение олий кенгашининг (RTÜK) собиқ раиси Эбубекир Шаҳиннинг аризаси сабаб бўлган. Журналистга давлат хизматчисини ўз хизмат вазифаларини бажаришига нисбатан ҳақорат ва чалғитувчи маълумотларни тарқатиш айбловлари қўйилмоқда. Терговга асос бўлган мақола қандай ҳолатларда эълон қилингани ҳақида хабарлар тарқалган пайтда батафсил маълумот берилмаган, деб ёзади Bianet ва Medyascope.
Истанбулда суд журналист Мурат Агираэл ва яна 14 кишини пул ювиш бўйича тергов доирасида қамоққа олиш ҳақида қарор чиқарди. Ушбу ишда мухолифат депутати Мустафа Саригюлнинг қариндошлари ҳам тилга олинган. Turkish Minute маълумотларига кўра, Агираэл аввалроқ инвестиция фондлари ҳақидаги мақолалари билан боғлиқ бошқа тергов доирасида уй қамоғида бўлган. Янги ишда у жиноий ташкилотга кўмаклашишда гумон қилинмоқда. Журналист ҳужжатларни Саригюл оиласига берганини рад этади. Унинг таъкидлашича, олинган маълумотларни текширган, аммо далилларни етарли деб ҳисобламагани учун айбловларни эълон қилмаган. Пул ювиш ва жиноий фаолиятга эҳтимолий алоқадорлик ҳақидаги айбловлар тергов предмети бўлиб, улар суд томонидан айбдорлик аниқланганини англатмайди.
Яна бир иш Bugün ва Zaman газеталарида ишлаган, кейинчалик Özgür Düşünce нашрига раҳбарлик қилган журналист Меҳмет Йилмазга тааллуқли. Ушбу учала нашр ҳам 2016 йил июль ойидаги давлат тўнтаришига уринишдан кейин ёпилган. Turkish Minute хабар беришича, Йилмаз Истанбулда полиция рейдлари чоғида ушланган ва кейин суд уни қамоққа олиш ҳақида қарор чиқарган. У билан бирга яна икки киши ҳам қўлга олинган. Гумонларга асос сифатида Туркия ҳукумати Фатҳуллоҳ Гюлен ҳаракати билан боғлайдиган ByLock иловасидан фойдаланиш ҳам келтирилмоқда. Анқара ушбу ҳаракатни террорчилик ташкилоти деб ҳисоблайди. Ҳаракат эса давлат тўнтаришига уриниш ва террорчилик фаолиятига алоқадорлигини рад этади.
Шу билан бирга, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органлар Милас шаҳар муниципалитетига қарши операция ўтказган. DW Türkçe маълумотларига кўра, мамлакатнинг 13 та вилоятида 29 киши, жумладан, мухолифатдаги CHP вакили бўлган Милас мэри Февзи Топуз ва унинг ўғли ушланган. Прокуратура 35 кишини ушлаш ҳақида ордер берилганини маълум қилди. Тергов давлат харидлари жараёнида эҳтимолий қоидабузарликлар, жумладан, тендер ҳужжатлари ва ишларни бажариш тажрибаси ҳақидаги маълумотларни сохталаштириш билан боғлиқ. Терговчилар коррупция, фирибгарлик ва ҳужжатларни қалбакилаштириш гумонларини текширмоқда. Бу айбловларнинг исботланган-исботланмагани суд жараёнида аниқланиши керак. Мэрнинг мухолифат партиясига аъзолигининг ўзи операция сиёсий сабабларга кўра ўтказилганини англатмайди.
Янги ишлар фонида Туркия журналистлар ташкилотлари 24 октябрь куни бир нечта шаҳарда «Йўқолсин цензурага, журналистикага эркинлик» шиори остида акциялар ўтказилишини эълон қилди. Medyascope маълумотларига кўра, иштирокчилар журналистларнинг ушланиши, медиа-компанияларга давлат томонидан бошқарувчилар тайинланиши ва янгиликлар сайтларининг блокланишига қарши чиқмоқчи. Намойишлар бошланишига сабаблардан бири ҳукуматнинг телеканаллар фаолиятига аралашувидан норозилик бўлган. Бу борада TELE1 телеканалига бошқарувчи тайинлангани билан боғлиқ воқеа ҳам алоҳида ўрин тутади.
Янги ушланишлар Туркияда матбуот эркинлиги ва сиёсий мухолифатнинг аҳволи ҳақидаги баҳсларни янада кескинлаштирди. Шу билан бирга, журналистлар ва муниципалитет мансабдорларига нисбатан очилган ишлар турли ҳуқуқий асосларга эга. Уларнинг сиёсий сабаблар билан боғлиқлигини баҳолашда тергов материаллари, айбланувчиларнинг позицияси ва кейинги суд қарорларини ҳисобга олиш зарур. 24 октябрга режалаштирилган акциялар журналистлар ҳамжамияти цензура ва медиа соҳаси вакилларининг жиноий таъқиб қилинишига қарши қай даражада кенг кўламда чиқишга тайёр эканини кўрсатувчи яқин орадаги муҳим кўрсаткичлардан бири бўлади.
