Ўзбекистонда 24 июнь куни соат 15:00 ҳолатига кўра қайта тикланувчи энергия манбалари (ҚТЭМ) ҳисобидан 5,3 минг МВтдан ортиқ электр энергияси ишлаб чиқарилган. Бу умумий генерациянинг 45,3 фоизини ташкил этган. Бу ҳақда мамлакат Ўзбекистон Энергетика вазирлиги маълум қилди. Вазирлик таъкидлашича, “яшил” энергетика улушининг ортиши иссиқлик электр станцияларига (ИЭС) тушаётган юкни камайтиради, табиий газни тежашга ёрдам беради ҳамда экологик вазиятни яхшилайди.
Вазирлик маълумотларига кўра, кеча кундузи мамлакатда умумий электр ишлаб чиқариш 11 728 МВт, истеъмол эса 11 365 МВтни ташкил этган. Шунинг 5 310 МВт қисми ҚТЭМ ҳиссасига тўғри келган бўлиб, бу кўрсаткич ўтган йилнинг шу вақтига нисбатан 42,6 фоизга юқори.
Натижада, 2025 йил 24 июнь соат 15:00 ҳолати билан солиштирилганда, қуёш, шамол ва гидроэлектр станциялар ҳиссаси асосида “яшил” энергетика улуши 33,6 фоиздан 45,3 фоизга ошган.
Бу натижа Ўзбекистондаги иссиқлик электр станцияларига (ИЭС) тушадиган юкни камайтиришга ва 293 минг куб метр табиий газни тежашга имкон берди.
Ўзбекистон Энергетика вазирлиги вакиллари таъкидлашича, энергетика соҳасидаги ислоҳотлар, қуёш энергетикасига йирик инвестициялар жалб қилиниши ҳамда энергияни сақлаш тизимларининг жорий этилиши аллақачон сезиларли натижа бермоқда.
Ҳозирги кунда мамлакатда “яшил” энергетика нафақат электр энергияси ҳажмини таъминламоқда, балки стратегик аҳамиятга эга табиий газни тежашга, давлат энергетик хавфсизлигини мустаҳкамлашга ва атроф-муҳитга салбий таъсирни камайтиришга ҳам хизмат қилмоқда, деб хулоса қилади вазирлик.
Бироқ шуни ҳисобга олиш лозим, қайта тикланувчи энергия манбалари (ҚТЭМ) ҳиссасининг умумий электр ишлаб чиқаришнинг деярли ярмига етиши фақат муайян вақт оралиғига хос ҳолат бўлиб, у қуёш энергияси “тўлиқ ишлаётган” даврда кузатилади. Яъни йиллик балансда “яшил” энергетика улуши 30 фоиздан ошмайди, гарчи республика бу кўрсаткични оширишни давом эттириб, 2030 йилга бориб 54 фоизга етишни мақсад қилган бўлса ҳам.
Таққослаш учун, Испания Европада “яшил” энергетика бўйича етакчи давлатлардан бири ҳисобланади ва замонавий электр тармоқларини бошқариш тизимларига эга. У ерда йиллик ҳисобда электр энергиясининг 50 фоиздан ортиғи қайта тикланувчи манбалар ҳиссасига тўғри келади.
Бундан ташқари, айрим баҳор ва ёз кунларида қуёш панеллари ва шамол станцияларидан олинган энергия мамлакат аҳолисининг 100 фоиз эҳтиёжини қоплайди. Шунингдек, Мадриднинг Европа электр тармоқларига интеграция қилингани орқали у ортиқча электр энергиясини қўшни давлатларга, хусусан Франция ва Португалияга сотиш имконига эга.
Хитой қайта тикланувчи энергия манбаларига (ҚТЭМ) катта таянадиган давлатлардан бири бўлиб, у ерда “яшил” энергетиканинг йиллик балансдаги улуши тахминан 35–40 фоиз атрофида. Шу билан бирга, пик юклама соатларида ҳам рекорд кўрсаткичлар қайд этилади.
Мамлакат ҳозирда кенг миқёсда чўл ҳудудларини фаол ўзлаштириб, уларни улкан қуёш ва шамол электр станцияларига айлантирмоқда. Шуни алоҳида қайд этиш керакки, Ўзбекистон ҳам ушбу тажрибани ўзига мослаштириб, Навоий, Бухоро вилоятлари ҳамда Қорақалпоғистон ҳудудларида шундай йирик лойиҳаларни амалга оширмоқда.
Хитойнинг яна бир устунлиги — чўл ҳудудларида ишлаб чиқарилган электр энергиясини мамлакатнинг бошқа қисмларига йўқотишларсиз етказиб бера оладиган юқори қувватли ва замонавий электр узатиш тармоқларидир.
Шу билан бирга, Ўзбекистонда “яшил” энергетиканинг тез суръатларда ривожланаётгани эътироф этилади. Бироқ, бу соҳада етакчи мамлакатлар даражасига етиш учун биргина қуёш панеллари ва шамол станцияларини қуришнинг ўзи етарли эмас. Бундан ташқари, саноат даражасидаги энергия сақлаш тизимларини жорий қилиш, электр узатиш тармоқларини модернизация қилиш ҳамда ҚТЭМдан олинган энергияни ҳатто пик юкламаларда ҳам йўқотишсиз истеъмолчиларга етказиш имконини яратиш зарур.
