pexels фотоси
Қозоғистон Украинанинг «Нафтогаз» ва Россиянинг «Газпром» компаниялари ўртасидаги иш бўйича «Астана» халқаро молия маркази (АХММ) суди чиқарган қарорни ижро этмайди. Бу ҳақда Қозоғистон Адлия вазири Ерлан Сарсембаев Zakon.kz сўровига жавобан маълум қилди.
Гап марказ судининг 2026 йил 15 майдаги қарори ҳақида бормоқда. Суд 2025 йилги ICC Халқаро арбитраж суди қарорини тан олган ва ижро этишга рухсат берган, бу қарор «Газпром»ни «Нафтогаз»га 1,13 миллиард доллардан ортиқ тўлов, қарийб 300 миллион доллар фоизлар ва тахминан 5 миллион евролик суд харажатларини тўлашга мажбур қилади.
Сарсембаев Қозоғистон «ўзи билан ҳеч қандай ҳуқуқий алоқаси бўлмаган қарорларни ижро этиш учун транзит майдонига айланмаслигини» таъкидлайди. Унинг сўзларига кўра, бу ишда АХММ билан юрисдикция алоқасининг базавий элементлари йўқ: «Газпром» марказ иштирокчиси эмас, баҳсли битим АХММ доирасида тузилмаган, низо АХММ қонунчилиги билан тартибга солинмаган ва томонлар ишни марказ судига юбориш тўғрисида келишувга эришмаган.
Вазир шунингдек, АХММ суди қарори жавобгар иштирокисиз чиқарилганини ва ҳали қонуний кучга кирмаганлигини таъкидлайди: «Газпром»нинг апелляция бериш учун 14 кунлик муддати бор.
Сарсембаевнинг сўзларига кўра, Қозоғистон 1958 йилги Хорижий арбитраж қарорларини тан олиш ва ижро этиш тўғрисидаги Нью-Йорк конвенцияси иштирокчиси, аммо миллий процедуралар низо кўриб чиқиладиган жойда, юридик шахс жойлашган жойда ёки қарздор мулки жойлашган жойда ижро этишни назарда тутади. Вазир «Газпром» қаерда жойлашгани маълум эканини таъкидлайди.
«Нафтогаз» ва «Газпром» ўртасидаги низо 2019 йилги Россия газини Украина орқали транзит қилиш бўйича шартномадан келиб чиққан. Россиянинг 2022 йили Украинага тўлиқ миқёсда бостириб киришидан сўнг, «Сохрановка» пункти орқали транзит қилиши имконсиз бўлиб қолди. Шунга қарамай, «Нафтогаз» «Суджа» пункти орқали хизматлар кўрсатишда давом этган, аммо «Газпром» транспортнинг тўлиқ нархини тўлашдан бош тортган.
2022 йил сентябрь ойида Украина компанияси Швейцариядаги арбитраж судига мурожаат қилади. 2025 йил июнь ойида трибунал «Нафтогаз» даъвосини тўлиқ қўллаб-қувватлаган ва 2026 йил январь ойида Швейцария Федерал трибунали Россия апелляциясини рад этган. Шундан сўнг «Нафтогаз» турли мамлакатларда активларни ундириш бўйича суд жараёнини бошлаган.
2026 йил май ойида АХММ Швейцарияда илгари чиқарилган арбитраж қарорини тан олган ва Россиянинг «Газпром» компаниясидан Украинанинг «Нафтогаз»и фойдасига тахминан 1,4 миллиард доллар мажбурий тўлов ундиришга рухсат берган. Бироқ, Қозоғистон расмийлари низодан четлашган ва Адлия вазирлиги республиканинг бу масалага «ҳеч қандай алоқаси йўқлигини» маълум қилган.
