Думан Муҳаммадкарим. bureau.kz сайти фотосурати
Етти йилга озодликдан маҳрум қилинган журналист Думан Муҳаммадкарим Қизилўрдадаги №60 муассасанинг карцерида икки марта ўз жонига қасд қилишга уринган. Бу ҳақда сешанба куни Қозоғистон Халқаро инсон ҳуқуқлари бюросида бўлиб ўтган матбуот анжуманида унинг отаси Алмаз Тилепов маълум қилди, деб хабар беради Vласть.kz.
Тилеповнинг сўзларига кўра, 4 сентябрь куни Муҳаммадкарим ўз кўйлагидан фойдаланиб, икки марта ўз жонига қасд қилишга уринган. Шу муносабат билан журналистнинг отаси Бош прокуратурага, вице-президент Ерлан Қаринга ва Хавфсизлик кенгаши раисининг ўринбосари Ойда Балаевага мурожаат қилган. У муассаса ходимларининг ҳаракатларини текшириш ва янги ўз жонига қасд қилиш уринишларининг олдини олиш чораларини кўришни талаб қилган.
«Бу воқеа ўз-ўзидан содир бўлмаган. (...) Аввалига Думан ўз ҳуқуқларини қонуний йўл билан ҳимоя қилишга уринди: давлат органларига, президентга шикоят қилди. Шикоятлар ҳеч қандай натижа бермагач, очлик эълон қилди. (...) Бу воқеалар занжири норозиликнинг аста-секин кучайиб, унинг ҳаётига таҳдид солувчи вазиятга айланганини кўрсатади», — деди Тилепов ўз мурожаатини ўқиб эшиттирар экан.
Унинг сўзларига кўра, очлик акциясидан кейин Муҳаммадкарим ўз соғлиғига таҳдид солувчи ҳаракатларни амалга ошира бошлаган, жумладан, магнитларни ютишга уринган. Шу сабабли уни бир неча марта шифохонага олиб боришган. Бироқ Тилеповнинг таъкидлашича, шундан сўнг муассаса ходими унинг ўғлини 15 суткага интизомий изоляторга жойлаштирган.
«Инсон шикоят ёзиши, очлик эълон қилиши ва охир-оқибат ўзини ўзи жароҳатлаши — қамоқхона тартибини бузиш ҳисобланиши мумкинми? Нега у бундай ҳаракатларгача бориб етгани сабабини аниқлаш керак эмасми?» — дейди журналистнинг отаси.
Тилеповнинг ҳисоб-китобларига кўра, Муҳаммадкарим аллақачон 600 кундан ортиқ вақтни якка тартибдаги интизомий изоляторда ўтказган. У ўғлига нисбатан қўлланилган барча интизомий жазоларнинг қонунийлиги ва унга нисбатан муомала шартларини текширишни талаб қилган.
Журналистнинг отаси, шунингдек, Бош прокуратурага ўғлини эҳтимол ўз жонига қасд қилиш даражасига етказиш ва унга нисбатан шафқатсиз муомала қилингани фактлари бўйича ариза юборган.
«Инсон қамоққа тушгани унинг ҳаётга бўлган ҳуқуқи ва инсоний қадр-қиммати йўқолади дегани эмас. Ўғлим давлат қарамоғида, шунинг учун унинг ҳаёти ва хавфсизлигини таъминлаш давлатнинг мажбуриятидир. Ўғлим яна ўз жонига қасд қилишга уринишини кутманг. Ҳозироқ чора кўринг. Мен ўғлим тирик қолишини хоҳлайман», — дея таъкидлайди Тилепов.
Адвокат Ғолим Нурпеисов ҳам матбуот анжуманида баёнот бериб, унинг куз ойларида Муҳаммадкаримни зиёрат қилган ҳамкасбларининг хабарларига кўра, журналистнинг жисмоний ҳолати кескин ёмонлашганини айтди.
Ҳимоячи журналистнинг ошқозонида бегона жисмлар бор-йўқлигини, у зарур тиббий текширувдан ўтган-ўтмаганини ва ички жароҳатлар ёки бошқа оғир асоратлар хавфи сақланиб қолаётган-қолмаётганини аниқлаш зарур, деб ҳисоблайди.
«Думанни зудлик билан тўлиқ тиббий кўрикдан ўтказишни, муассаса маъмуриятидан мустақил тиббий ташкилотларда мутахассислар хулосасини олишни ва унга зарур бўлган барча ёрдамни кўрсатишни зарур деб ҳисоблайман. (...) Гап Думанга қандайдир имтиёзлар бериш ҳақида эмас. Гап унинг ҳаёт, соғлиқ ва инсон қадр-қимматига бўлган фундаментал ҳуқуқи ҳақида бормоқда», — дейди Нурпеисов.
Аввалроқ, июль ойида Қизилўрда вилояти бўйича Жиноий-ижроия тизими департаментининг №60 муассасаси Муҳаммадкаримнинг ўз жонига зарар етказишга урингани ҳақидаги маълумотни рад этган эди.
Думан Муҳаммадкарим — журналист ва Ne Deidi YouTube-канали муаллифи. У сиёсий мавзуларни ёритган ва Қозоғистон ҳокимиятини танқид қилган. 2023 йилда Муҳаммадкарим парламент сайловларида номзод сифатида иштирок этган.
2024 йилда у экстремизмни молиялаштириш ва тақиқланган ташкилот фаолиятида иштирок этишда айбланиб, етти йилга озодликдан маҳрум қилинган. Шунингдек, унга уч йил давомида ижтимоий-сиёсий фаолият билан шуғулланиш тақиқланган.
Айблов мухолифат сиёсатчиси Муҳтар Аблязов билан ўтказилган интервью билан боғлиқ бўлган. Аблязов республикада экстремистик деб топилган «Қозоғистоннинг демократик танлови» мухолифат ҳаракати раҳбари ҳисобланади. 2024 йил ноябрь ойида апелляция суди ҳукмни ўзгаришсиз қолдирди, ўша йил охирида эса журналист Қизилўрдага олиб кетилган.
Аввалроқ Муҳаммадкарим 2024 йил декабрь ойидан бери карцерда сақланаётганини билдирган. Унинг сўзларига кўра, уни у ерга жойлаштириш ҳақидаги қарор бир неча бор узайтирилган. Бу ҳақда у аввал эълон қилинган мактубида ёзган.
