Табиатга бўлган қирқ йиллик муҳаббат маҳсули

Тошкентда «Рассом ва табиат» XL юбилей кўргазмаси бўлиб ўтди

Тошкентдаги Ўзбекистон Бадиий академиясининг Марказий кўргазмалар залида «Рассом ва табиат» XL (40 йиллик) юбилей кўргазмаси бўлиб ўтди. Кўргазмада Бадиий кўргазмалар дирекцияси коллекцияларидан таниқли рассомларнинг 300 та пейзажи, шунингдек, замонавий рассомларнинг расмлари намойиш этилди.

Искра Шин. Ёнғоқ шохи. 1986. Холст, бўёқ

«Рассом ва табиат» кўргазмаси Ўзбекистон тасвирий санъати тарихида энг узоқ давом этаётган ва энг муваффақиятли лойиҳадир. Миллий рассомлик мактабининг дастлабки йилларидан бошлаб она юрт табиий манзараларининг гўзаллиги ва ўзига хослиги рассомларга илҳом бағишлаган. Очиқ ҳавода расм чизиш бадиий таълимнинг ажралмас қисми бўлиб, етук рассомлар учун ижодий туртки бўлиб хизмат қилди. Деярли ҳар бир рассом, албатта, ландшафт рассомлари бўлмасин, табиатни тасвирлашга катта эътибор қаратган.

Ва бу тасодиф эмас эди. Замонлар ва сиёсий тизимлар ўзгарди, аммо мамлакатдаги кўпчилик одамларнинг ҳаёти табиат ритмлари, ўзгарувчан фасллар, қишлоқ хўжалиги ва анъанавий турмуш тарзи билан чамбарчас боғлиқ бўлиб қолаверди. Ҳатто шаҳар муҳити ҳам жонли ва динамик бўлиб қолди, табиий таъсирларга очиқ, атрофдаги маконни анъанавий лирик ва фалсафий идрок этиш билан узвий боғлиқ эди. Бу ерда табиат билан ўзаро таъсир қилмасдан инсон ички дунёсини тасвирлаш имконсиздир.

1985 йилда бир гуруҳ пленэрист рассомлар ўз асарларини биринчи марта катта кўргазмада намойиш этишди, бу кўргазма йиллик санъат тадбирига айланди. Қирқ йил олдин «Рассом ва табиат» лойиҳасининг ташаббускорлари Евгений Мельников, Юрий Стрельников, Юрий Талдикин, Григорий Зильберман, Вениамин Акудин, Римма Гаглоева, Владимир Чуб, Юрий Чернишев, Янис Салпинкиди, Александр Пономарев, Дилюс Мурсалимов, Искра Шин, Валерий Енин, Виктория Трошина ва бошқалар бўлганди.

Яқин атрофдаги Чимён тоғ этаклари, Оқтош ва Паркент курортлари, экзотик Бойсун ва тоғли Гелан ўзбек рассомлари учун доимий зиёратгоҳга айланди.

2013 йили янги «Сар-Чашма» пленэр рассомлик гуруҳи пайдо бўлди. Унинг таркибига таниқли рассомлар Собир Раҳметов, Файзуллахон Аҳмадалиев, Акмал Нур, Қудрат Ажиметов ва Анвар Мирсагатов кирди.

«Рассом ва табиат» юбилей кўргазмаси ҳам ретроспектив, ҳам замонавий кўринишга эга бўлди. Унда таниқли рассомларнинг асарлари марказий ўринни эгаллади: Ўрал Тансиқбоев, Николай Карахан, Рахим Ахмедов, Ниғмат Қўзибоев, Маннон Саидов, Рашид Тимуров, Тешабай Пирматов, Пахриддин Тахиров, Иван Енин, Михаил Чехир Николай, Бокрис Енин, Бокрис Николай, Владимир Бурмакин, Александр Перов, Жавлон Умарбеков, Алишер Мирзаев, Шуҳрат Абдурашидов, Ҳаким Мирзаҳмедов, Обиджон Бакиров.

Акварел усталаридан Георгий Чиганов, Григорий Шевяков, Борис Котлов, Марат Содиқов, Лев Снегирев, Ғайрат Байматов, Анатолий Лигай, Атахон Аллабергенов, Мирон Хегай, Дамир Ўразаев кабилар бор эди.

Лекин улар билан бир қаторда, замонавий рассомлар томонидан яқинда тугалланган кўплаб асарлари ҳам намойиш этилди: Александр Пономарев, Алишер Алиқулов, Хуршид Зиёхон, Оксана Залевская, Муҳаммадиёр Тошмурадов, Валерий Енин, Виктория Трошина, Дилар Мамедова, Лиана Алмяшева, Хуршид Саттаров, Булат Илясов ва бошқалар.

Шунингдек, анималист Абдумўмин Байматовнинг расмлари, Марина Бородина, Василий Попов, Людвига Нестерович ва Ануш Авакяннинг ҳайкаллари ва Ирина Мухамедшинанинг заргарлик буюмлари намойиш этилди.

«Фарғона» ўқувчиларига ушбу ажойиб кўргазманинг тўлиқ бойлиги ва ранг-баранглигини кўрсата олмаганим учун иложи борича кўпроқ номларни санаб ўтдим ва бир нечта репродукцияларни тақдим этдим. Умид қиламанки, бу турли авлод рассомлари ва услубий тенденциялар ўртасидаги чуқур боғлиқлик ва маънавий бирликни уларнинг Ўзбекистон табиатининг ўткинчи ва абадий гўзаллигини акс эттиришга бўлган умумий истагида намойиш этиш учун етарли бўлади.

Андрей Кудряшов

ШУНИНГДЕК ЎҚИНГ