Франциянинг Ўзбекистондаги элчиси Валид Фук:

Валид Фук

Франция учун Ўзбекистон Марказий Осиёдаги мустақил стратегик устувор йўналишга айланмоқда. Бу ҳақда Франциянинг Тошкентдаги элчиси Валид Фук (Walid Fouque) Novastan порталига берган эксклюзив интервьюсида маълум қилди. У мазкур лавозимга 2025 йил июль ойида тайинланган.

39 ёшли, Sciences Po Paris битирувчиси ва «Шарқ танлови» (concours d’Orient) ғолиби Валид Фук аввал Франциянинг Хитойдаги элчихонасида сиёсий маслаҳатчи, шунингдек Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ҳузуридаги Франциянинг доимий ваколатхонасида, Нью-Йорк шаҳрида фаолият юритган. Кейин эса Елисей саройида ишлаган. Унинг айтишича, Тошкентга тайинланишни ўзи танлаган бўлиб, бунга «географик жозибадорлик, Буюк Ипак йўли тимсоли ва мамлакатдаги ислоҳотлар суръати» сабаб бўлган.

Ижтимоий тармоқлар, сунъий интеллект ва рақамлаштириш даврида дипломатиянинг ўрни ҳақидаги саволга жавоб берар экан, Валид Фук бу каби воситалар Франция позициясини тушунтириш, ҳамкорларни қўшма лойиҳалар муҳимлигига ишонтириш, шунингдек, дезинформация ва ҳар қандай манипуляцияларга қарши фаол курашиш учун хизмат қилишини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, хориждаги дипломатнинг вазифаси Франциянинг тамойиллари, қадриятлари ва манфаатларини ҳимоя қилиш, шунингдек, Ўзбекистон билан муносабатларнинг барча имкониятларини рўёбга чиқаришдан иборат. Шу боис у Ўзбекистонга келганидан сўнг мамлакатнинг барча ҳудудларига ташриф буюриб, жумладан, ўзбек ёшлари билан ҳам учрашувлар ўтказган.

Элчи ўзининг ўзбек тилидаги ижтимоий тармоқларда фаол иштирокини аҳолининг катта қисми фақат ўзбек тилида сўзлашиши билан изоҳлайди. Унинг таъкидлашича, бу одамлар билан тўғридан-тўғри мулоқот қилиш унинг учун муҳим аҳамиятга эга. Бундан ташқари, бу сиёсий сигнал ҳамдир. Унинг фикрича, «қарийб 120 йил Россия мустамлакаси бўлган» мамлакатда унинг тилига ҳурмат кўрсатиш муҳим ҳисобланади. Шунингдек, тадбиркорлар, тадқиқотчилар, рассомлар ва талабалар каби фуқаролик жамияти вакиллари билан алоқаларни тилдан ажралган ҳолда ривожлантириб бўлмайди.

Суҳбатда таълим соҳасига ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Француз-ўзбек университетини элчи ўзининг марказий лойиҳаси деб атади. Ушбу университет сентябрь ойида фаолият бошлаши кутилмоқда. Биринчи босқичда у ерда француз тилини хорижий тил сифатида ўқитиш бўйича магистратура дастури йўлга қўйилади, кейинчалик эса энергетика ва транспорт соҳаларидаги таълим дастурларини ривожлантириш режалаштирилган. Элчининг фикрича, университет олий таълим муассасалари ўртасидаги алмашинув дастурларининг таянч нуқтасига айланади ҳамда француз тилини биладиган ёки уни янада такомиллаштиришни истаган ўзбекистонликлар учун жозиба марказига айланади. Уларнинг бир қисми кейинчалик Францияда, айниқса илм-фан ва янги технологиялар соҳаларида таҳсил олиш имкониятига эга бўлади. Элчига кўра, ўзбек ёшларининг билим ва салоҳияти француз илмий тадқиқотларининг ривожланишига ҳам ҳисса қўшиши мумкин.

Нима учун Париж инглиз тили устунлик қилаётган бир шароитда француз тилига таянаётганини тушунтирар экан, Валид Фук француз тилини «келажак тили» деб атади. Унинг таъкидлашича, бугунги кунда дунёда 400 миллион нафардан ортиқ француз тиллилар мавжуд бўлиб, яқин ўн йилликларда уларнинг сони 700 миллиондан ошади. Шунингдек, у Франциянинг бой илмий анъаналарига эътибор қаратиб, француз тилини меҳнат бозори учун ҳам муҳим «имкониятлар тили» деб баҳолади. Чунки француз компаниялари француз тилини биладиган мутахассисларни ишга ёллайди.

Элчи маълумотларига кўра, бугунги кунда Ўзбекистонда болалар боғчасидан тортиб олий таълим муассасаларигача бўлган босқичларда 190 мингдан ортиқ киши француз тилини ўрганмоқда. Ҳозирда йигирмага яқин ўқитувчи дарс бериш учун мамлакатга келиб ишлаётган бўлса, келажакда уларнинг сонини юз нафарга етказиш мақсад қилинган. Бу борада “Альянс Франсез” тармоғига ҳам таянилади.

Маданият соҳасида эса элчи француз маданиятини имкони борича кенг аудиторияга етказишни асосий вазифалардан бири сифатида кўрсатди. Шу мақсадда француз киноси фестивали ўтказилмоқда, ўтган йили бошланган «Француз маданияти ойлиги» лойиҳаси аввал Қорақалпоғистонда, жорий йили эса Бухоро вилоятида ташкил этилди. Бундан ташқари, Тошкентда Франциянинг етакчи музейларидан бири иштирокида илк йирик кўргазмани ўтказиш режалаштирилмоқда. Элчи шунингдек 6–7 июнь кунлари бўлиб ўтган Fabriqué en France кўргазмасини ҳам эслаб ўтди. Унда Louis Vuitton, Airbus ва Michelin каби компаниялар орқали француз маҳорати ва саноат салоҳияти намойиш этилди.

2025 йил март ойида Шавкат Мирзиёевнинг Францияга ташрифидан кейин мустаҳкамланган стратегик шериклик ҳақида сўз юритаркан, Валид Фук археолог ва тарихчи, Collège de France профессори Франц Граненинг «Марказий Осиёни муносабатлар марказига қайтариш» ҳақидаги иборасини келтирди. Унинг таъкидлашича, Франция Марказий Осиёни мустақил стратегик минтақа сифатида кўради ва Эммануэль Макроннинг барча саъй-ҳаракатлари Ўзбекистонга тўлақонли ҳамкор сифатида муносабатда бўлишга қаратилган. Бу амалда энергетика, сув хўжалиги, транспорт, энергетик трансформация, қишлоқ хўжалиги, маданият ва маданий меросни асраш соҳаларидаги қўшма лойиҳаларда намоён бўлмоқда.

Энергетика соҳасида элчи Voltalia компаниясини мисол қилиб келтирди. Компаниянинг қуёш электр станцияси 2024 йилда қурилиши бошланиб, 2025 йил декабрь ойидаёқ Ўзбекистон электр тармоғига уланган. Шунингдек, EDF томонидан ҳар бири 1,6 ГВт қувватга эга бўлган икки комбинирланган циклли газ электр станцияси лойиҳаси амалга оширилмоқда. Элчининг таъкидлашича, бу қувват бирта EPR туридаги атом реактори қувватига тенг бўлиб, мазкур лойиҳалар мамлакат энергетика баланси ва умумий тараққиёти учун «ўта муҳим тузилмавий аҳамиятга эга». Бошқа мисоллар сифатида у Suezнинг Тошкент сув таъминоти соҳасидаги иштирокини, Airbusнинг транспорт соҳасидаги фаолиятини, Veoliaнинг пойтахт иссиқлик таъминоти бозорининг бир қисми учун масъул эканини ҳамда Saint-Gobainнинг Ўзбекистонда қурилиш материаллари ишлаб чиқарувчи биринчи заводини очганини қайд этди.

Марказий Осиё минтақасига қайта йўналиш бериш маъносини тушунтирар экан, Валид Фук бир қатор сабабларни санаб ўтади. Унинг айтишича, ўтган йили Ўзбекистон иқтисодиёти 7 фоиздан зиёд ўсган, давлат молияси эса Халқаро валюта жамғармаси баҳосига кўра барқарор ҳолатда, мамлакат ташқи дунёга очиқлик ва ислоҳотларни давом эттиришга қатъий бел боғлаган. Унинг маълум қилишича, Франция ва Ўзбекистон ўртасида товар айланмаси тахминан 730 миллион еврога тенг бўлиб, Франция фойдасига 270 миллион евро ижобий сальдо мавжуд. Париж эса Ўзбекистоннинг ҳамкорликларини диверсификация қилишга кўмаклашишга интилади: Россия ва Хитой билан яқин алоқаларни сақлаган ҳолда, Тошкент Европа Иттифоқи ва айниқса Франция билан яқинлашишга интилаётганини кўрсатмоқда. Фукнинг фикрича, бу «чўзилган қўл»га жавоб бериш Франция манфаатларига ҳам тўғри келади.

Қийинчиликлар орасида элчи биринчи навбатда масофа ва унга боғлиқ логистикани таъкидлаб, агар қийинчиликлар юзага келса, Франция ечим топиш учун Ўзбекистон расмийлари билан бевосита мулоқот қилиш имкониятига эга эканлигини таъкидлади. Шу билан бирга, у Франциянинг ўрта бизнес ва кичик ҳамда ўрта корхоналар (PME) учун Ўзбекистон бозорига чиқиш имкониятларини қўллаб-қувватлаш муҳимлигини таъкидлайди, чунки улар ҳозирги иқтисодий динамикадан фойдаланиши мумкин. «Ўзбекистонни танлаш — бу аниқ ва табиий танлов», — дейди Валид Фук. Унинг эслатишича, мамлакат собиқ совет ҳудудида Россиядан кейин энг кўп аҳолига эга бўлган давлат бўлиб, яқин йилларда аҳоли сони 40 миллионга, 2050 йилга бориб эса 50 миллионга етиши мумкин. Шу билан бирга, иқтисодиёт 6–7 фоиз атрофида барқарор ўсишни сақлаб қолмоқда. У қўшимча қилишича, йирик ўзбек лойиҳаларига француз банклари, жумладан Société Générale ҳам сармоя киритмоқда. Француз тараққиёт агентлиги эса сўнгги етти йил ичида 1,5 миллиард евродан ортиқ маблағ ажратган бўлиб, шу туфайли Франция бугун Ўзбекистондаги асосий инвесторлардан бири ҳисобланади.

Валид Фук 2016 йилда ҳокимиятга келганидан кейин бошланган Шавкат Мирзиёев ислоҳотларини ижобий баҳолайди. Унинг таъкидлашича, Ўзбекистон ҳукумати очиқлик ҳамда иқтисодий ва сиёсий либераллашув йўналиши учун Франция томонидан «тўлиқ қўллаб-қувватлаш»га эга. У айнан шу йўналиш Ўзбекистонни Франция ва Европа Иттифоқи билан яқинлаштираётганини айтади. Минтақавий даражада Фук ҳозирги даврни Марказий Осиёнинг «тарихий барқарорлик» босқичи деб атайди. Унинг фикрича, бу минтақа ўтган ўн йилликлар давомидаги низолардан сўнг нисбатан тинч ривожланиш даврига кирган. Шу билан бирга, Франция ва Европа Иттифоқи минтақа давлатларининг ҳамкорлик ва қўшма лойиҳалар орқали яқинлашиш интилишларини қўллаб-қувватлашни хоҳлайди. У глобал миқёсда кучайиб бораётган инқирозларга ҳам эътибор қаратади: Россия–Украина уруши, Яқин Шарқдаги можаро ва Афғонистон–Покистон зиддияти каби вазиятлар шулар жумласидандир. Ўз миссиясини у Ўзбекистон ва Марказий Осиё билан муносабатларда «ушбу тарихий имкониятдан максимал фойда олиш» билан боғлайди.

Матннинг француз тилидаги асл нусхаси: Novastan, 20.06.2026.