ung.uz сайти фотосурати
Ўзбекистонда табиий газ қазиб олиш ҳажми пасайиши давом этмоқда. Бу, асосан, йирик конлардаги захиралар сезиларли даражада, кўп ҳолларда 80 фоиздан ортиққа тугаб бораётгани билан боғлиқ. Янги майдонларни ўзлаштириш хомашё қазиб олиш ҳажмининг камайишини қоплай олмаяпти. «Ўзбекнефтгаз» компанияси бош геологи Нодир Муҳиддинов шундай фикр билдирди, деб хабар беради «Газета.uz».
Мутахассиснинг сўзларига кўра, йирик конлар кўп йиллар давомида ишлатилгани сабабли, бугунги кунда уларнинг захиралари анча ишлаб бўлинган. Компания қазиб олиш ҳажмини сақлаб қолиш учун чоралар кўраётган бўлса-да, жумладан, геология-техник ишларни амалга ошириб, қудуқларни таъмирлаётган бўлса-да, пасайишнинг олдини олиш қийин бўлмоқда.
«Ўзбекнефтгаз» вакилининг аниқлик киритишича, жорий йил бошида бир суткалик газ қазиб олиш ҳажми тахминан 65 миллион куб метрни ташкил этган. Ўшандан буён бу кўрсаткич 12,6 миллион куб метрга камайган. Йўқотишларнинг бир қисмини қудуқларни таъмирлаш ва янги қудуқларни ишга тушириш ҳисобига қоплашга эришилган, бироқ суткасига қарийб 5 миллион куб метр газ қазиб олиш ҳажми ҳануз қопланмаган. Шунга қарамай, Муҳиддинов таъкидлашича, йил охиригача қазиб олиш ҳажмини ошириш ва дастлабки кўрсаткичларга қайтиш режалаштирилган.
Унинг қўшимча қилишича, ҳозиргача 79 та қудуқда капитал таъмирлаш ишлари ўтказилган ва бу йўналишдаги ишлар давом этмоқда. Бундан ташқари, компания янги майдонларда геологик қидирув ишларини олиб бормоқда, қатлам босими пасайган шароитда ҳам газ қазиб олишни сақлаб туришга ёрдам берадиган қудуқ усти компрессор станцияларини ишга туширмоқда. Шунингдек, ён стволлар бурғилаш орқали фойдаланишдан чиқарилган айрим объектларни қайта тикламоқда.
Муҳиддиновнинг сўзларига кўра, янги конларни аниқлаш борасида энг катта салоҳият Устюрт минтақасида мавжуд. Бироқ, уларни ўзлаштириш тобора мураккаб ва қимматга тушмоқда. Агар илгари 3000–5000 метр чуқурликда ишлар олиб борилган бўлса, ҳозирда 5000 метрдан ҳам чуқурроқда бурғилаш ишлари амалга оширилмоқда. Бу эса, хусусан, дунёдаги саноқли компаниялар ихтиёрида бўлган махсус ускуналардан фойдаланиш билан боғлиқ катта харажатларни келтириб чиқаради.
Шу билан бирга, жорий йилда «Ўзбекнефтгаз» 42 та инвестиция блоки учун лицензия олди. Сейсмик қидирув ишлари ҳажмини қарийб беш баробарга — қарийб 12 минг квадрат километргача ошириш кутилмоқда. Муҳиддиновнинг аниқлик киритишича, январь–сентябрь ойларида газ захиралари 12,5 миллиард куб метрга кўпайган. Йиллик мақсад эса бу кўрсаткични 25 миллиард куб метрга етказишдан иборат.
Бироқ, захираларнинг кўпайиши газ қазиб олиш ҳажми ҳам ошишини англатмайди. Бунинг учун қудуқ бурғилаш, майдоннинг самарадорлигини тасдиқлаш ва тегишли инфратузилмани яратиш зарур.
Расмий статистикага кўра, жорий йилнинг дастлабки тўққиз ойида «Ўзбекнефтгаз» қарийб 17 миллиард куб метр газ қазиб олган. Йил охиригача компания бу кўрсаткични 22,8 миллиард куб метрга етказишни режалаштирмоқда. Шунга қарамай, бу 2025 йилдаги кўрсаткичдан кам — ўшанда 25,2 миллиард куб метр газ қазиб олинган. Шунга кўра, прогнозларга кўра, йиллик қазиб олиш ҳажми қарийб 10 фоизга қисқариши мумкин. 2026 йил бошида мамлакат президенти Шавкат Мирзиёев «Ўзбекнефтгаз» олдига бозорга камида 25,4 миллиард куб метр газ етказиб бериш вазифасини қўйганини ҳисобга олсак, давлат корпорацияси республика раҳбарининг топшириғини бажара олмаслиги эҳтимоли юқори.
Ўзбекистонда газ қазиб олиш ҳажмининг камайиши (бунда нафақат «Ўзбекнефтгаз», балки соҳанинг бошқа корхоналари статистикаси ҳам ҳисобга олинади) бир неча йилдан бери кузатилмоқда. Масалан, 2022 йилда бу кўрсаткич 51,7 миллиард куб метрни ташкил этган бўлса, 2025 йилда 40 миллиард куб метрга ҳам етмаган. Натижада Тошкент газ импортини, хусусан, Россия ва Туркманистондан харид қилиш ҳажмини оширишга мажбур бўлмоқда.
