Россияда хорижий ишчиларни ёллашнинг янги тизимини жорий этиш дастлаб 2027 йил 1 январга режалаштирилган эди, бироқ бу муддат 1 мартга кўчирилиши мумкин. Бунга қонун лойиҳасини тайёрлашдаги кечикишлар ва зарур рақамли инфратузилманинг ҳали тайёр эмаслиги сабаб бўлмоқда. Бу ҳақда «Коммерсантъ» федерал идоралардан биридаги ўз манбаларига таяниб хабар берди. Манбалар маълумотларига кўра, тажрибанинг биринчи босқичини 2027 йил 1 мартдан, иккинчи босқичини эса 2029 йил 1 январдан кейин бошлаш режалаштирилмоқда.
Мигрантлар учун энг муҳим жиҳат — ҳозирча гап лойиҳа ҳақида кетмоқда, амалда кучга кирган қоидалар ҳақида эмас. Тизимни жорий этиш муддати кўчирилиши мумкинлиги ҳақидаги хабар март ойидан бошлаб барча патентлар автоматик равишда бекор қилинади ёки янги реестрдан ўтмаган хорижликлар депортация қилинади, дегани эмас. Якуний муддатлар, тизим иштирокчилари доираси ва янги тартибга ўтиш қоидалари қабул қилинадиган қонунга боғлиқ бўлади. Россия Ички ишлар вазирлиги газетадаги хабарга изоҳ беришдан бош тортган.
Янги механизм «ташкиллаштирилган ёллаш» деб аталади. Унинг қисқача номи — оргнабор. Бу тизимнинг моҳияти шундаки, хорижий ишчи Россияга шунчаки иш излаб эмас, балки қанча ишчи кераклиги, улар қандай ишларда ва қайси шартлар асосида ишлаши олдиндан маълум бўлган муайян иш берувчининг таклифи билан келади. Ҳозирги рухсат берувчи ҳужжатлар ўрнига электрон реестрлардаги ёзувлардан фойдаланиш режалаштирилмоқда. Иш берувчилар ва ишчилар алоҳида реестрларда ҳисобга олинади.
«Коммерсантъ» баён қилган лойиҳа вариантига кўра, тажриба Москва ва Москва вилоятидан ташқари бутун Россия ҳудудини қамраб олиши керак. Беларусь фуқаролари, юқори малакали мутахассислар ва Владивосток эркин порти каби махсус ҳудудларда ишлаш учун келадиган айрим тоифалар учун истиснолар назарда тутилган. Шунинг учун янги тартиб Россиядаги барча хорижликларга истисносиз татбиқ этилади, деб айтиш нотўғри.
Қирғизистон ва Қозоғистон фуқароларининг мақоми ҳам алоҳида масала ҳисобланади. Ҳозир улар, Евроосиё иқтисодий иттифоқининг бошқа давлатлари фуқаролари каби, Россияда патент ва ишлаш рухсатномасисиз меҳнат қилиш ҳуқуқига эга. Буни Евроосиё иқтисодий комиссияси ҳам тушунтирган. Янги лойиҳа ҳақидаги хабарнинг ўзи бу ҳуқуқларни бекор қилмайди. Бироқ, патент талаб қилинмаслиги янги ҳисобга олиш тизимидан озод этилишни англатади, деб автоматик хулоса чиқариб бўлмайди. Оргнаборнинг ЕОИИ қоидалари билан қандай уйғунлаштирилиши қонуннинг якуний матни асосида баҳоланиши керак.
Баҳордаги қонунчиликка ўзгартиришлар киритиш пакети лойиҳасида ЕОИИ фуқароларининг янги реестр тизимида иштирок этиши ҳам ҳисобга олинган: уларни ишчилар реестрига киритиш учун давлат божидан озод қилиш таклиф этилган эди. Бу ҳақда «Гарант» ҳуқуқий ахборот тизими хабар берган. Бироқ бу аввалги таҳрирдаги таклиф бўлиб, унинг барча қоидалари сақланиб қолишига кафолат йўқ.
Оргнаборда иштирок этиш учун иш берувчи Россия Ички ишлар вазирлиги реестрига киритилиши ва вазирликка қарашли «Паспорт-виза хизмати» орқали ариза топшириши керак бўлади.
Аризада ишчилар сони, иш жойи ва ёллаш шартлари кўрсатилиши лозим. «Коммерсантъ» маълумотларига кўра, хорижий ишчи билан бир йиллик меҳнат шартномаси тузиш режалаштирилмоқда. Шартнома шартлари, ҳатто иш жадвалигача, аризада кўрсатилган маълумотларга мос келиши керак. Иш ҳақи ва ижтимоий кафолатларга оид шартларни ўзгартириш имконияти назарда тутилган.
Ишчининг ўзи учун бу меҳнат муносабатларининг олдиндан келишилган шартларга янада қатъий боғланишини англатади. Бир компанияда ишлаш учун расмийлаштирилган ҳужжатлар бошқа компанияда ёки бошқа минтақада ҳам автоматик равишда ишлаш имконини беради, деб ҳисоблаш мумкин эмас. Шу билан бирга, газетада иш берувчини алмаштиришнинг батафсил тартиби очиб берилмаган. Шу сабабли бундай алмаштириш бутунлай тақиқланади, деб айтишга асос йўқ.
Иш берувчилар зиммасига қўшимча харажатлар ҳам юкланиши режалаштирилмоқда. Газетада баён қилинган лойиҳа вариантига кўра, улар ишчиларнинг геном рўйхатидан ўтказилиши — ДНК маълумотларини ҳисобга олиш жараёни учун ҳақ тўлаши ва депортация зарурати туғилган тақдирда, давлатнинг бу билан боғлиқ харажатларини қоплаши керак бўлади. 15 нафардан ортиқ хорижий ишчини жалб қилган иш берувчилар меҳнат шартномаси амал қиладиган муддат давомида уларни турар жой билан таъминлаши шарт бўлади. Жисмоний шахслар учун эса кўпи билан беш нафар мигрантни ёллаш чеклови назарда тутилган.
Хорижий ишчилар янги тизимда рўйхатдан ўтиши, уч йил муддатга бериладиган идентификация картасини олиши ва тиббий кўрикдан ўтиши керак бўлади. Рўйхатга олиш жараёнлари давомида уларни «миграция меҳмонхоналари»га жойлаштириш режалаштирилмоқда. «Коммерсантъ» маълумотларига кўра, аввалроқ муҳокама қилинган миграция хабларидан фарқли равишда, бу ғоя янги турар жой инфратузилмасини қуришни назарда тутмайди. Шу билан бирга, картанинг уч йиллик амал қилиш муддатини меҳнат шартномаси муддати билан адаштирмаслик керак: лойиҳада булар турли тушунчалар ҳисобланади.
Айрим жараёнлар учун алоҳида тўлов ундириш режалаштирилмоқда. Газета ёзишича, реестрга киритиш визасиз тартибда келадиган ишчилар учун 3 минг рубль, виза талаб қилинадиган ишчилар учун эса 8 минг рубль бўлиши керак. Виза мақсадини ўзгартириш учун 30 минг рубль, ишлаш минтақасини ўзгартириш учун 10 минг рубль тўлов белгиланиши кўзда тутилган.
Лойиҳада кўрсатилган ойига 1200 рубль миқдоридаги тўловни ҳам арзон патент ёки барча харажатларнинг якуний суммаси деб қабул қилмаслик лозим. «Коммерсантъ» бу рақамни жисмоний шахслар даромад солиғи — ЖШДС бўйича базавий белгиланган аванс тўлови сифатида келтирган. Амалдаги патент тизимида базавий 1200 рубль федерал ва минтақавий коэффициентларга кўпайтирилади. Бу ҳақда Россия Федерал солиқ хизмати эслатган. Масалан, Ленинград вилоятида 2026 йилда ойлик якуний тўлов 8 минг рублни ташкил этади. Бу амалдаги ҳисоб-китобга мисол бўлиб, келажакдаги оргнабор тизимида иштирок этиш нархи эмас.
Ўзгаришлар тажриба бошлангунга қадар Россияда ишлаб юрган хорижликларга ҳам таъсир қилиши мумкин. «Коммерсантъ» маълумотларига кўра, лойиҳада уларга янги реестрдан ўтиш ва зарур маълумотларни киритиш учун олти ой вақт ажратиш кўзда тутилган. Талабни бажармаслик учун депортация чораси ҳам назарда тутилган. Бироқ, бу ўтиш муддати газетада хабар чиққан кундан эмас, тизим ишга туширилиши кутилган вақтдан ҳисобланади. Ҳозирча амалдаги ишчилар ўз мақомини қайси якуний санагача қайта расмийлаштириши кераклиги ҳам аниқ эмас.
Меҳнат миграцияси бўйича эксперт Вадим Коженов газетадаги суҳбатда мамлакатда мавжуд ишчиларни қисқа муддатда рўйхатга олиш имкониятига шубҳа билдирган. Унинг фикрича, тизимни ишга тушириш яна кечиктирилиши мумкин: олти ой ичида барча ишчилар ҳақидаги маълумотларни киритиш ва техник узилишларнинг олдини олиш қийин бўлади. Нашр манбасининг айтишича, Россия Ички ишлар вазирлиги ҳозирча бундай ҳисобни юритиш учун ахборот тизимининг прототипини тақдим этмаган.
Мигрантлар учун ҳозирги амалий хулоса — келажакдаги ислоҳот муҳокамасини ўз ҳужжатларига оид амалдаги талаблар ўзгариши билан адаштирмаслик лозим. Оргнаборнинг кечиктирилиши ҳақидаги хабар патент бўйича мажбурий тўловларни тўхтатиш ёки зарур ҳужжатларни расмийлаштиришни ортга суриш учун асос бўлмайди. 2027 йилда Россияга ишлаш учун боришни режалаштираётганлар иш берувчининг ваъдалари билангина чекланмасдан, расман тасдиқланган қоидаларни — улар бормоқчи бўлган минтақа тажрибада иштирок этишини, фуқаролигига қараб қандай талаблар белгиланишини ва эски тартибдан янги тизимга ўтиш қандай амалга оширилишини текширмоқлари лозим.
